NASAKI – Ngói âm dương: ý nghĩa, lịch sử và cấu tạo

Ngói âm dương là kiểu mái lợp gắn liền với đình, chùa và nhà cổ Việt Nam. Bài viết của NASAKI giúp Quý khách hàng hiểu rõ ý nghĩa, lịch sử và cấu tạo của loại ngói này. Đồng thời, bài viết giới thiệu cách ngói không nung hiện đại tiếp nối vẻ đẹp truyền thống.

Ngói âm dương là gì và mang ý nghĩa gì?

Ngói âm dương là kiểu lợp mái gồm hai lớp ngói cong. Lớp ngói ngửa gọi là ngói âm, lớp ngói úp gọi là ngói dương. Hai lớp đan xen tạo nên mái vừa kín nước vừa giàu tính biểu tượng.

Tên gọi của loại ngói này bắt nguồn từ triết lý âm dương phương Đông. Theo quan niệm này, âm và dương là hai mặt đối lập nhưng luôn nương tựa, bổ sung cho nhau. Sự cân bằng giữa âm và dương được xem là nền tảng của mọi sự hài hòa.

Trên mái nhà, viên ngói âm nằm ngửa, đón nước mưa và dẫn nước xuống. Viên ngói dương úp lên trên, che kín khe hở giữa hai hàng ngói âm. Hai viên ngói không thể tách rời, giống như hai yếu tố âm và dương trong tự nhiên.

Trong quan niệm dân gian, mái ngói âm dương gợi lên sự hòa hợp giữa trời và đất. Nhiều gia đình tin rằng mái nhà cân bằng sẽ mang lại cảm giác bình yên, sum vầy. Vì vậy, kiểu mái này thường được chọn cho nhà thờ họ, từ đường và nhà ở mang phong cách cổ.

Ngoài ý nghĩa phong thủy, ngói âm dương còn là biểu tượng văn hóa. Hình ảnh mái ngói cong, rêu phong đã đi vào thơ ca và hội họa Việt Nam. Đó là ký ức về làng quê, về mái đình và những ngôi nhà ba gian quen thuộc.

Ngói âm dương xuất hiện trong kiến trúc Việt từ khi nào?

Ngói lợp dạng cong có lịch sử rất lâu đời tại khu vực Đông Á. Tại Việt Nam, kiểu ngói này gắn với các công trình cung đình, tôn giáo và nhà ở của tầng lớp khá giả. Người dân thường gọi nôm na là ngói ống, ngói máng hoặc ngói liệt tùy vùng.

Nhiều hiện vật khảo cổ tại khu di tích Hoàng thành Thăng Long cho thấy ngói ống đã được dùng từ thời Lý, Trần. Các đầu ngói được trang trí hoa sen, lá đề hoặc hình chim phượng rất tinh xảo. Điều này phản ánh trình độ kỹ thuật và thẩm mỹ cao của người thợ xưa.

Qua nhiều thế kỷ, mái ngói âm dương xuất hiện phổ biến tại đình làng, chùa chiền và lăng tẩm. Những công trình như chùa cổ vùng Bắc Bộ hay kiến trúc cung đình Huế đều mang dấu ấn của kiểu mái này. Mỗi vùng lại có cách tạo hình và trang trí riêng.

Ngày nay, ngói âm dương không chỉ dùng cho công trình tâm linh. Kiểu ngói này còn được đưa vào biệt thự, nhà vườn và khu nghỉ dưỡng mang phong cách Á Đông. Nhờ đó, vẻ đẹp truyền thống tiếp tục được lưu giữ trong không gian sống hiện đại.

Cấu tạo và cách lợp mái âm dương như thế nào?

Một mái ngói âm dương hoàn chỉnh gồm nhiều bộ phận phối hợp với nhau. Mỗi bộ phận đảm nhận một chức năng riêng về kỹ thuật và thẩm mỹ. Quý khách hàng có thể tham khảo các thành phần chính dưới đây.

Các bộ phận cơ bản của một mái ngói âm dương gồm:

• Ngói âm: viên ngói đặt ngửa, lòng máng hướng lên, tạo thành rãnh dẫn nước mưa.
• Ngói dương: viên ngói úp lên trên, che kín khe giữa hai hàng ngói âm.
• Ngói đầu (ngói diềm): viên ngói ở mép mái, thường có mặt trang trí hoa văn.
• Ngói bò và bờ nóc: phần phủ đỉnh mái, giúp kín nước và tạo điểm nhấn cho công trình.

Khi lợp, thợ xếp các hàng ngói âm song song theo chiều dốc của mái. Viên trên chồng lên viên dưới một đoạn để nước không thấm ngược. Sau đó, các hàng ngói dương được úp lên khe giữa hai hàng ngói âm.

Nước mưa rơi xuống mái sẽ trượt khỏi ngói dương và chảy vào lòng ngói âm. Từ đó, nước được dẫn thẳng xuống máng hoặc rơi khỏi mép mái. Cách bố trí này giúp mái thoát nước nhanh khi mưa lớn.

Giữa hai lớp ngói còn có khoảng trống nhỏ chứa không khí. Lớp không khí này góp phần hạn chế nhiệt truyền trực tiếp xuống không gian bên dưới. Đây là lý do mái ngói cổ thường tạo cảm giác dễ chịu hơn vào mùa hè.

Phần đầu ngói ở diềm mái thường được trang trí rất công phu. Hoa sen, hoa cúc, chữ Thọ hay hình mặt hổ là những họa tiết quen thuộc. Các chi tiết này không chỉ để làm đẹp mà còn mang ý nghĩa cầu may, trừ tà.

Ngói âm dương truyền thống có những hạn chế gì?

Ngói âm dương truyền thống thường được làm từ đất sét và nung trong lò ở nhiệt độ cao. Sản phẩm có màu đỏ gạch hoặc nâu đặc trưng, mang vẻ mộc mạc, gần gũi. Tuy nhiên, loại ngói này cũng bộc lộ một số hạn chế khi áp dụng cho công trình hiện đại.

Những hạn chế thường gặp của ngói đất nung truyền thống gồm:

• Chất lượng phụ thuộc nhiều vào nguồn đất và kỹ thuật nung, nên độ đồng đều giữa các viên có thể chênh lệch.
• Bề mặt có độ xốp nhất định, dễ bám rêu mốc trong điều kiện ẩm kéo dài.
• Màu sắc chủ yếu là đỏ, nâu, ít lựa chọn cho kiến trúc hiện đại.
• Quá trình nung tiêu tốn nhiên liệu và phát sinh khí thải ra môi trường.

Bên cạnh đó, việc khai thác đất sét làm ngói nung ảnh hưởng tới tài nguyên đất nông nghiệp. Đây là một trong những lý do vật liệu không nung ngày càng được khuyến khích sử dụng. Người tiêu dùng cũng quan tâm hơn tới các sản phẩm thân thiện môi trường.

Ngói âm dương không nung NASAKI có gì mới?

NASAKI sản xuất ngói âm dương theo công nghệ ép không nung. Nguyên liệu chính gồm xi măng, cát và mạt đá. Hỗn hợp được ép tạo hình và tự đạt cường độ mà không cần qua lò nung.

Cách làm này giữ nguyên hình dáng cong đặc trưng của ngói âm dương truyền thống. Đồng thời, sản phẩm được phủ sơn màu trên dây chuyền sơn khép kín tại nhà máy. Nhờ đó, Quý khách hàng có thêm nhiều lựa chọn màu sắc cho mái nhà.

Công ty TNHH NASAKI Việt Nam được thành lập năm 2018 tại Khu công nghiệp phía Nam tỉnh Yên Bái, nay là tỉnh Lào Cai. Năm 2022, công ty đầu tư nhà máy công suất 5,5 triệu viên mỗi năm. Theo công ty, sản phẩm đạt chứng nhận ISO 9001:2015 và QCVN 16:2023.

Bảng dưới đây so sánh một số đặc điểm chung giữa hai dòng ngói âm dương:

Tiêu chí	Ngói âm dương đất nung	Ngói âm dương không nung NASAKI
Nguyên liệu	Đất sét	Xi măng, cát, mạt đá
Công nghệ	Tạo hình rồi nung trong lò	Ép tạo hình, không nung
Màu sắc	Chủ yếu đỏ, nâu tự nhiên	Phủ sơn màu, nhiều lựa chọn
Tác động môi trường	Tiêu tốn nhiên liệu khi nung	Không dùng lò nung
Phong cách phù hợp	Đình, chùa, nhà cổ	Nhà cổ, nhà vườn, biệt thự Á Đông

Ngói NASAKI đã đạt danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia năm 2023. Năm 2025, NASAKI được vinh danh trong Top 20 thương hiệu xanh Việt Nam. Sản phẩm của công ty đã xuất khẩu sang Malaysia và có mặt tại thị trường Lào, Campuchia.

Công trình nào phù hợp với mái ngói âm dương?

Mái ngói âm dương phù hợp với nhiều loại công trình mang hơi thở truyền thống. Tùy mục đích sử dụng, chủ đầu tư có thể chọn màu sắc và phụ kiện trang trí khác nhau. Dưới đây là những công trình thường sử dụng kiểu mái này.

Các nhóm công trình phù hợp với ngói âm dương gồm:

• Đình, chùa, đền, miếu và các công trình tâm linh cần giữ nét cổ kính.
• Nhà thờ họ, từ đường và nhà ba gian, năm gian truyền thống.
• Nhà vườn, biệt thự và khu nghỉ dưỡng theo phong cách Á Đông.
• Cổng làng, nhà hàng, quán trà và các không gian văn hóa.

Với công trình tâm linh, màu ngói trầm như xám, nâu thường tạo cảm giác trang nghiêm. Với nhà vườn hay khu nghỉ dưỡng, màu sắc có thể linh hoạt hơn để hài hòa cảnh quan. Quý khách hàng nên trao đổi với kiến trúc sư để chọn phương án phù hợp.

Khi thi công, hệ khung mái cần được tính toán chắc chắn vì mái ngói âm dương gồm hai lớp. Bờ nóc, bờ chảy và diềm mái cần được xử lý kỹ để đảm bảo kín nước. Việc chọn đơn vị thi công có kinh nghiệm sẽ giúp mái bền đẹp theo thời gian.

Vì sao nên chọn ngói âm dương của NASAKI?

Ngói âm dương là di sản kiến trúc mang ý nghĩa cân bằng và hài hòa của người Việt. Với công nghệ không nung và dây chuyền sơn khép kín, NASAKI mong muốn tiếp nối vẻ đẹp ấy bằng vật liệu thân thiện môi trường. Công ty cam kết đồng hành cùng Quý khách hàng từ khâu tư vấn đến khi hoàn thiện mái.

Quý khách hàng, đối tác có nhu cầu tư vấn hoặc báo giá ngói không nung, gạch Terrazzo, xin vui lòng liên hệ NASAKI qua Hotline 0982.695.550 hoặc Zalo 0859.387.888. Đội ngũ NASAKI luôn sẵn sàng hỗ trợ Quý khách hàng lựa chọn mẫu ngói âm dương phù hợp.